Indirect Questions Nedir, Ne Zaman Kullanılır?

İngilizcede indirect questions yani dolaylı sorular, bir soruyu başka bir ifadenin içine yerleştirerek daha kibar veya daha dolaylı biçimde sormamızı sağlar. Where is the station? doğrudan sorudur. Could you tell me where the station is? ise aynı bilgiyi nazik bir isteğin içine alır. Özellikle yol tarifi, müşteri hizmetleri, iş görüşmesi ve resmî yazışmalarda sık kullanılır.

Dolaylı soru yalnızca nazik olmaktan ibaret değildir. I don’t know where she lives cümlesinde bir şeyi bilmediğimizi anlatırız ve bütün cümle soru değildir. Do you know where she lives? ise gerçek bir sorudur. Ortak nokta, iç bölümün where she lives biçiminde düz cümle sırası kullanmasıdır. Dış cümlenin soru olup olmaması ayrı bir karardır.

Question Words Sonrası Düz Cümle Sırası

Doğrudan Where does he work? cümlesi soru sırasındadır. Dolaylı biçimi Do you know where he works? olur; iç bölümde does he work yerine he works yazılır. Bunun nedeni where he works bölümünün cümlenin içinde isim cümleciği görevi üstlenmesidir. Öğrenirken soru kelimesini koruyun, ardından özneyi ve çekimli fiili düz cümle sırasına koyun.

Be fiiliyle de aynı ilke geçerlidir: Where is the bank? doğrudan sorudur ama Could you tell me where the bank is? dolaylı sorudur. What, why, when, where, who, how, which kelimelerinin hepsi bu yapıda kullanılabilir. Ancak Who called? gibi özneyi soran doğrudan sorularda zaten ters diziliş olmadığı için iç bölüm fazla değişmeyebilir: Do you know who called?.

Yes/No Soruları: If ve Whether Kullanımı

Soru sözcüğü olmayan evet-hayır sorularını dolaylı hâle getirirken if veya whether kullanırız. Is the library open? cümlesi Do you know if the library is open? olur. Benzer şekilde Does he speak English? sorusu, Could you tell me whether he speaks English? biçimine dönüşür. İç bölümde do/does/did yardımcı fiilini sırf soru yapmak için kullanmayız.

Whether daha resmî bağlamlarda doğal olabilir ve whether or not ya da whether to go gibi yapılarda özellikle kullanışlıdır. If de günlük konuşmada çok yaygındır. Her iki kelimeyi kullanırken gerçek bir koşul cümlesi ile karıştırmayın: Tell me if she comes bağlama göre “Gelirse haber ver” ya da “Gelip gelmediğini söyle” gibi iki yoruma açık olabilir. Gerekirse whether kullanarak belirsizliği giderin.

Kibar Soru Başlangıçları ve Uygun Noktalama

Sık kullanılan kibar soru başlangıçları Could you tell me …?, Would you mind telling me …?, Do you happen to know …? ve I was wondering if … biçimleridir. Bu ifadelerin ardından gelen iç soruyu düz cümle sırasına göre kurarız. Would you mind telling me where the station is? doğal bir sorudur; where is the station içeriğini aynen taşıyamayız.

Noktalama işareti tüm cümlenin görevine bağlıdır. Could you tell me where the station is? gerçekten soru olduğu için soru işareti alır. I wonder where the station is. ise bildirim cümlesidir ve noktayla biter. İngilizce yazarken birden fazla soru işareti, gereksiz ünlem veya iç soru sonunda ikinci bir soru işareti kullanmaktan kaçının. Resmî e-postada I would appreciate it if you could tell me … gibi ifadeler daha dolaylıdır.

Indirect Questions ile Noun Clauses Arasındaki İlişki

Dolaylı soru içindeki where she lives, what he needs, whether they agree bölümleri isim cümleciği işlevi görür. Bu yüzden Noun Clauses dersinde gördüğünüz temel söz dizimi burada da geçerlidir. Ancak bu derste odak, soru sormanın kibar yolu ve doğrudan sorunun dönüştürülmesidir. I know where he lives cümlesi bilgiyi bildirmeye, Do you know where he lives? ise bilgi istemeye yarar.

Bazı what ve who yapılarında farklı ayrıntılar bulunabilir. Örneğin What happened? sorusunda what öznedir; Can you tell me what happened? hâlinde kelime sırası aynı kalır. Buna karşılık What did she buy? ifadesi Can you tell me what she bought? biçimine dönüşür. Kuralı ezberlerken özneyi soran yapılarla nesneyi soran yapıları ayrı düşünün.

Dolaylı Sorularda Sık Yapılan Hatalar

En yaygın hata, doğrudan sorudaki yardımcı fiili ve devrik dizilişi olduğu gibi bırakmaktır. Do you know where does he live? yerine Do you know where he lives? yazmalısınız. Benzer biçimde Can you tell me what time is it? yerine Can you tell me what time it is? kullanılır. Dış soru Do you know ile zaten oluşturulmuştur; iç bölümün ikinci kez soru dizilişi kazanması gerekmez.

Başka bir hata, evet-hayır sorularında bağlayıcıyı atlamaktır: Do you know the bus is late? belirli bağlamlarda “Otobüsün geç olduğunu biliyor musun?” diye okunabilir. Geç kalıp kalmadığını sormak istiyorsanız Do you know if the bus is late? daha açık olur. Alıştırma yaparken önce doğrudan soruyu yazın, sonra başına nazik bir ifade koyun ve iç bölümdeki kelime sırasını kontrol edin.

Günlük Diyalog – Short Dialogue

Aşağıdaki konuşmada kalıbın neden seçildiğine dikkat edin. Önce İngilizce satırı dinleyin, ardından hemen altındaki Türkçe karşılığını okuyun. Diyaloğu bir arkadaşınızla rol değiştirerek tekrarlamayı deneyin.

Kendini Sına – Mini Alıştırma

1. Where is the post office? sorusunu Could you tell me …? başlangıcıyla dolaylı hâle getirin.

2. Is the office open? sorusunu Do you know if …? kullanarak yazın.

3. I wonder where is she ifadesindeki kelime sırasını düzeltin.

İlgili konularda pekiştirme yapmak için Question Words, Noun Clauses, Sentence Structure derslerine de göz atabilirsiniz.